Y tế rất cần được đo bằng hệ giá trị và trách nhiệm xã hội

Trong bối cảnh ngành y tế tự chủ đang đứng trước nhiều thách thức – từ áp lực quá tải, yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ, cho tới những đòi hỏi ngày càng cao của người dân cũng như mong muốn thực sự mang lại sức khỏe cho người dân từ việc biết chăm lo sức khỏe, phòng bệnh chứ không phải chỉ có bệnh mới đi khám – câu chuyện về vai trò của người đứng đầu cơ sở y tế tự chủ trở nên đặc biệt quan trọng. Ở đó, năng lực quản lý không chỉ thể hiện qua con số hay thành tích trước mắt, mà còn qua hệ giá trị mà người lãnh đạo lựa chọn, kiên trì theo đuổi và lan tỏa.

Qua cuộc trao đổi với Giáo sư, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Duy Ánh, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Trung ương có thể thấy rõ một phong cách lãnh đạo y tế mang dấu ấn riêng: Lấy con người làm trung tâm, lấy trách nhiệm làm nền tảng và lấy đổi mới làm động lực phát triển. Triết lý HUMAN mà ông cùng tập thể lãnh đạo Bệnh viện Phụ sản Trung ương xây dựng không phải là một khẩu hiệu mang tính hình thức, mà là một hệ quy chiếu xuyên suốt từ quản trị bệnh viện, đào tạo nhân lực, đến thực hành y đức và hợp tác quốc tế.

Điểm đáng chú ý là ở triết lý ấy, nhân ái không tách rời kỷ luật, thấu hiểu không đối lập với chuẩn mực chuyên môn, động lực không đến từ mệnh lệnh hành chính và đổi mới không phải là sự phá bỏ cực đoan, mà là quá trình điều chỉnh có kiểm soát để phát triển bền vững. Đây chính là những yếu tố cốt lõi mà một bệnh viện tuyến cuối – nơi chịu trách nhiệm chỉ đạo chuyên môn cho cả nước – cần phải có.

Bệnh viện Phụ sản Trung ương, với vai trò tuyến cuối, không chỉ là nơi điều trị những ca bệnh phức tạp nhất, mà còn là nơi định hình chuẩn mực chuyên môn, y đức và văn hóa bệnh viện cho toàn ngành sản khoa. Ở góc nhìn đó, triết lý “HUMAN” không chỉ là câu chuyện của riêng một bệnh viện, mà còn là một gợi ý đáng suy ngẫm cho quá trình xây dựng nền y tế Việt Nam nhân văn – hiện đại – phát triển bền vững, đúng với tinh thần mà Đảng và Nhà nước đã nhiều lần nhấn mạnh…

Giáo sư, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Duy Ánh, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Trao đổi với phóng viên, Giáo sư, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Duy Ánh không bắt đầu câu chuyện bằng thành tích hay quy mô, mà bằng một từ khóa rất ngắn gọn: “trách nhiệm”.

“Là bệnh viện chỉ đạo tuyến, tiếng nói của mình phải chuẩn, nói bằng kinh nghiệm từ y học bằng chứng, từ tiếng nói chung của cả cộng động khoa học trong nước và quốc tế, vì nó định hướng cho cả hệ thống”, Giáo sư Ánh khẳng định. Theo Giáo sư, trách nhiệm ấy thể hiện rõ nhất ở việc xử lý các ca bệnh khó, các ca biến chứng, tai biến sản khoa nặng từ địa phương chuyển lên, cũng như trong quá trình biên soạn, thẩm định và ban hành các tài liệu chuyên môn dùng chung cho toàn ngành.

Chính từ yêu cầu rất cao về trách nhiệm chuyên môn ấy, ban lãnh đạo bệnh viện xác định rằng nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm thì không đủ. Thứ cần được xây dựng bền vững hơn là một hệ giá trị cốt lõi, là y học bằng chứng.

HUMAN – một từ khóa, một hệ triết lý

Giáo sư Nguyễn Duy Ánh cho biết, sau nhiều trăn trở, Ban Giám đốc Bệnh viện Phụ sản trung ương đã lựa chọn một từ tiếng Anh ngắn gọn để khái quát toàn bộ tinh thần ấy đó chính là “HUMAN”.

“Chỉ riêng từ ‘human’ đã nói lên tinh thần nhân văn, nhân đạo và tình người rồi. Nhưng với chúng tôi, mỗi chữ cái trong đó đều mang một nội hàm rất cụ thể, rất thực tế”, Giáo sư chia sẻ.

H – Humanity: Nhân ái như một chuẩn mực nghề nghiệp

Chữ H – Humanity được đặt ở vị trí đầu tiên không phải ngẫu nhiên. Tuy nhiên, theo Giáo sư Ánh, nhân ái trong y học không phải là cảm xúc bộc phát hay sự mềm lòng đơn thuần. “Nhân ái trong ngành y phải gắn với kỷ luật và lý trí.”

Ông phân tích, trong sản khoa – nơi có những tình huống sinh tử diễn ra trong thời gian rất ngắn – nếu chỉ hành động theo cảm xúc, bác sĩ có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

“Có những lúc thương người bệnh, nhưng nếu vì thương mà quyết định vội vàng, thiếu cơ sở khoa học, thì đó không phải là nhân ái, mà là thiếu trách nhiệm.”

Với ông, nhân ái đúng nghĩa là làm mọi điều tốt nhất cho người bệnh, kể cả khi điều đó đòi hỏi sự cứng rắn, thậm chí phải đi ngược lại mong muốn tức thời của gia đình người bệnh.

“Nhân ái nhiều khi không dễ chịu, không nhẹ nhàng. Nhưng nó phải đúng.”

U – Understanding: Thấu hiểu để y đức không trở thành khẩu hiệu

Nếu Humanity là gốc rễ, thì Understanding – thấu hiểu là điều kiện để nhân ái trở nên có ý nghĩa. Giáo sư Ánh cho rằng, y học hiện đại không thể chỉ dừng lại ở điều trị bệnh lý.

“Người bệnh bây giờ cần được hiểu, chứ không chỉ được chữa.” Sự thấu hiểu, theo ông, không chỉ nằm ở kiến thức chuyên môn, mà còn ở khả năng đặt mình vào hoàn cảnh của người bệnh.

“Một sản phụ ở vùng sâu vùng xa, lần đầu lên tuyến Trung ương, tâm lý rất khác với một người ở thành phố. Nếu mình không hiểu điều đó, rất khó tạo được niềm tin.”

Understanding cũng là chìa khóa để giảm căng thẳng, xung đột trong bệnh viện – nơi áp lực công việc luôn ở mức cao. “Nhiều mâu thuẫn trong y tế không xuất phát từ sai chuyên môn, mà từ việc thiếu thấu hiểu”, Thầy thuốc nhân dân khẳng định.

M – Motivation: Động lực để đi đường dài

Nói đến Motivation, Giáo sư Nguyễn Duy Ánh nhấn mạnh đây là yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững của một bệnh viện lớn. “Ngành y rất áp lực. Nếu không có động lực đủ mạnh, người ta sẽ mệt mỏi và dừng lại.”

Bệnh viện Phụ sản Trung ương trụ sở chính.

Theo ông, động lực không thể chỉ đến từ mệnh lệnh hành chính, mà phải được xây dựng thành một hệ sinh thái, nơi mỗi cá nhân thấy mình có giá trị và có tương lai.

“Khi anh thấy công việc của anh có ý nghĩa, anh tự khắc có động lực” – một lời nói mang tính căn cơ, truyền cảm hứng từ Giáo sư Nguyễn Duy Ánh.

Ở chiều ngược lại, Ban Giám đốc bệnh viện cũng coi đội ngũ nhân viên là nguồn động lực để không ngừng cải tiến cách quản trị, điều hành.

A – Academic: Học thuật là nền móng của uy tín tuyến cuối

Chữ A – Academic phản ánh rõ nét vai trò kép của Bệnh viện Phụ sản Trung ương: Vừa là cơ sở điều trị, vừa là trung tâm đào tạo và nghiên cứu.

“Nếu chỉ chữa bệnh mà không đào tạo, không nghiên cứu, thì bệnh viện sẽ sớm tụt hậu”. Giáo sư Ánh cho biết, bệnh viện hiện đào tạo từ sinh viên, bác sĩ nội trú, thạc sĩ, tiến sĩ cho các học viên các trường đại học, cao đẳng trong nước và quốc tế.

Khi được hỏi về sự so sánh giữa y tế Việt Nam và các nước phát triển, ông thẳng thắn:

“Nền y tế của họ tốt hơn mình về tổng thể. Tuy nhiên, Việt Nam lại có một lợi thế rất đặc thù: số lượng và tính đa dạng của các ca bệnh, đặc biệt là các bệnh lý nhiệt đới. Có những bệnh mà ở nước họ rất hiếm, nhưng ở Việt Nam lại gặp nhiều. Vì thế họ sang đây để quan sát, học hỏi”, Giáo sư Ánh cho biết.

Theo ông, đó là mối quan hệ trao đổi tri thức hai chiều, bình đẳng và cần thiết.

N – Novelty: Đổi mới như điều kiện tồn tại

Chữ cuối cùng – Novelty (đổi mới) – theo Giáo sư Ánh, là yếu tố khó nhất nhưng cũng quan trọng nhất.

“Không đổi mới là tự mình cũng sẽ từ chối chính mình”, giáo sư cũng thừa nhận, tuy nhiên đổi mới luôn đi kèm rủi ro và sự xáo trộn.

“Chỉ riêng việc thay đổi bản thân một chút thôi cũng đã khó, huống chi là cả một bệnh viện. Trong những năm gần đây, bệnh viện đã chấp nhận tăng tốc, chấp nhận áp lực cao để bứt phá. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn mới, triết lý điều hành sẽ được điều chỉnh. Từ năm 2026, chúng tôi yêu cầu làm việc chắc chắn hơn, tỉ mỉ hơn. Không chỉ nhanh mà còn là những mục tiêu đúng và vững chắc. Đó chính là lời khẳng định…”

HUMAN – không phải khẩu hiệu, mà là câu hỏi mỗi ngày

Khép lại cuộc trò chuyện, Giáo sư Nguyễn Duy Ánh nhấn mạnh: HUMAN không chỉ là đích đến, mà là một quá trình liên tục làm mới.

“Mỗi ngày phải tự hỏi: hôm nay mình đã làm gì tốt hơn hôm qua?”

Với ông, chính câu hỏi ấy mới là điều giúp một bệnh viện tuyến cuối giữ được uy tín chuyên môn, giữ được nhân lực và, quan trọng nhất, giữ được niềm tin của người bệnh.

Có lẽ, điều đọng lại sau cuộc trò chuyện với Giáo sư, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Duy Ánh không chỉ là một hệ khái niệm được sắp xếp gọn gàng trong từ khóa “HUMAN”, mà là cảm giác về một người đã đi rất lâu trong nghề, đủ trải nghiệm để hiểu rằng y học không chỉ là kỹ thuật, và quản lý bệnh viện không chỉ là những quyết định hành chính…

Ở ông, nhân ái không được nói bằng những lời hoa mỹ, mà thể hiện qua sự thận trọng đến đôi khi nghiêm khắc; thấu hiểu không nằm ở cảm xúc nhất thời, mà ở khả năng đặt mình vào hoàn cảnh của người bệnh, của đồng nghiệp, của cả hệ thống; động lực không đến từ khẩu hiệu, mà từ niềm tin rằng công việc mình đang làm có ý nghĩa với con người cụ thể, với từng số phận cụ thể. Và đổi mới, như ông nhiều lần nhấn mạnh, không phải là những bước đi ồn ào, mà là sự bền bỉ tự hỏi mình mỗi ngày: “Hôm nay có làm tốt hơn hôm qua hay không?”

Đối với Giáo sư, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Duy Ánh “HUMAN” – không chỉ là một từ khóa mà một triết lý, là kim chỉ nam cho Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Giữa nhịp sống vội vã của một bệnh viện tuyến cuối, nơi những quyết định được đưa ra trong gang tấc và hệ quả có thể kéo dài cả một đời người, triết lý “HUMAN” hiện lên không như một khẩu hiệu treo tường, mà như một cách sống nghề. Một cách sống đòi hỏi sự tỉnh táo, lòng can đảm và cả sự khiêm nhường trước sinh mệnh con người.

Có thể, chính sự dung dị ấy đã làm nên chân dung một người lãnh đạo y tế không ồn ào, không phô trương, nhưng đủ bền bỉ để dẫn dắt một tập thể lớn đi qua áp lực, đổi thay và cả những giới hạn của chính mình. Và cũng từ đó, Bệnh viện Phụ sản Trung ương không chỉ được nhìn nhận như một địa chỉ điều trị chuyên sâu, mà còn như một nơi gìn giữ những giá trị nhân văn cốt lõi của ngành y – nơi tri thức đi cùng trách nhiệm, và kỹ thuật luôn song hành với lòng người.

Khép lại cuộc trò chuyện, không có một tuyên ngôn lớn lao nào được đưa ra. Chỉ còn lại một cảm giác lặng lẽ nhưng rõ ràng theo đúng lời di huấn của Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông:  “Đạo làm thuốc là một học thuật cao quý để giữ gìn mạng sống, cũng là đầu mối lớn lao về đạo đức chân chính”. Và có lẽ, đó cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của triết lý “HUMAN” mà Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Duy Ánh cùng tập thể Bệnh viện Phụ sản Trung ương đã lựa chọn để đồng hành trong suốt hành trình của mình….

Ngô Chức - Đức Vượng - Giang Đặng t/h